10 βασικοί κανόνες για ένα καλό «μουχαπέτ’»….

(από το τεύχος Νο 26, που μόλις κυκλοφόρησε...)

Το μουχαπέτ ή «παρακάθ’» ή απλά «παρέα» είναι ο κλασσικός τρόπος διασκέδασης των Ποντίων. Μια ομάδα φίλων, με επικεφαλής το λυράρη, κάθεται γύρω από ένα τραπέζι και τραγουδά παραδοσιακούς επιτραπέζιους σκοπούς. Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει μια νέα άνθιση, κυρίως ως διαδικασία μουσικής μύησης της νεώτερης γενιάς. Καθώς όμως οι παλαιότεροι -και κυρίως αυτοί  για τους οποίους το μουχαπέτ ήταν  περισσότερο τρόπος ζωής και λιγότερο μέσο μουσικής έκφρασης- φεύγουν, πληθαίνουν τα φαινόμενα εκφυλισμού του. Δημοσιεύουμε λοιπόν μια σειρά κανόνων για ένα καλό μουχαπέτ, με την ελπίδα πως θα σας φανούν χρήσιμοι για απολαυστικές στιγμές αυθεντικής ποντιακής διασκέδασης…

Κανόνας πρώτος: Το καλό μουχαπέτ γίνεται αυθόρμητα και σχεδόν ποτέ δεν προγραμματίζεται…

Κανόνας δεύτερος:  Το μυστικό για ένα καλό μουχαπέτ είναι ο αριθμός των συμμετεχόντων. Αν είναι λιγότεροι από τέσσερις, κινδυνεύετε να βαρεθείτε ο ένας τον άλλον, αν όμως υπερβαίνουν τους εννέα τότε καλύτερα να οργανώνατε χοροεσπερίδα…

Κανόνας τρίτος: Το μουχαπέτ είναι μια συμμετοχική διαδικασία. Επομένως, αν δεν τραγουδάτε κι επιθυμείτε μόνο να ακούτε, καλό είναι να αρκεστείτε στο κασετόφωνό σας…

Κανόνας τέταρτος: Το μουχαπέτ είναι διαδικασία συμμετοχική, αλλ’ όχι δημοκρατική. Yπόκειται στους δικούς του ιεραρχικούς κανόνες. Επομένως, αν είστε καινούριος στο σπορ (ή αν οι μοίρες δε σας προίκισαν με αξιοσημείωτα φωνητικά προσόντα), καλό θα είναι να χαρίσετε στους υπόλοιπους το ταλέντο σας με φειδώ…

Κανόνας πέμπτος: Το μουχαπέτ προϋποθέτει μια επίφαση αυθεντικότητας. Επομένως, αν τα ποντιακά σας είναι σε επίπεδο κάτω του Lower (του τύπου «ντο ’φτας» κλπ), καλό θα ήταν πριν το επιχειρήσετε να κάνετε πρώτα μια μικρή προπόνηση…

Κανόνας έκτος: Το μουχαπέτ βασίζεται στα κοινά βιώματα και ακούσματα των συμμετεχόντων. Αν είσαστε επαγγελματίας Πόντιος μουσικός και έχει μόλις κυκλοφορήσει ο τελευταίος σας δίσκος, καλύτερα να επιλέξετε έναν άλλο τρόπο να διαφημίσετε τα υποψήφια «σουξέ» σας…

Κανόνας έβδομος: Το μουχαπέτ έχει το δικό του ειδικό ρεπερτόριο, που αποτελείται βασικά από επιτραπέζιους σκοπούς. Δε θα σας παρεξηγήσει κανείς αν εκφράσετε την επιθυμία να χορέψετε ένα τικ, αν όμως το παρακάνετε διατρέχετε τον κίνδυνο να σας παραπέμψουν στο τμήμα εκμάθησης ποντιακών χορών του Ποντιακού συλλόγου της γειτονιά σας…

Κανόνας όγδοος: Το καλό μουχαπέτ προϋποθέτει γενναία κατανάλωση οινοπνεύματος. Αν δεν πίνετε ή αν το αγαπημένο σας ποτό είναι το τζιν με τόνικ, καλό είναι προτιμήσετε το απογευματινό τέιον των κυριών της ενορίας σας…

Κανόνας ένατος:  Το μουχαπέτ είναι μια αντρική υπόθεση, πράγμα που σημαίνει ότι, αν η σύζυγός σας δεν είναι fan της ποντιακής μουσικής ή αν δεν χάνει ευκαιρία να παρουσιάσει στις φίλες της την ιδανική συνταγή για «χαβίτσ’» ελαφρύ και μη παχυντικό, καλό θα ήταν να μην την πάρετε μαζί σας…

Η καταγραφή της Παράδοσης: Τί είναι παραδοσιακό και τι νεότερο; Τί καταγράφουμε τελικά;

της Μυροφόρας Ευσταθιάδου

Εθνολόγου - Μεταπτυχιακής φοιτήτριας Λαογραφίας

Η αγάπη για την Ποντιακή Παράδοση, οδηγεί πολλούς μελετητές σε έρευνες και καταγραφές. Ονομάζονται «λαογράφοι» ή «ερευνητές» και εκφράζουν την άποψή τους για πολλά λαογραφικά και ιστορικά ζητήματα. Καμία καταγραφή δεν είναι κατακριτέα. Είναι, όμως, η ευκολία με την οποία εξάγονται άκριτα κάποια συμπεράσματα (...)

Μια μεγάλη συμβολή στην Ποντιακή Λαογραφία θα ήταν οι «μονογραφίες» μικρών κοινοτήτων. Ο κάθε ερευνητής θα συνέβαλε τα μέγιστα αν κατέγραφε κάθε έθιμο στο χωριό του, τη μουσική και χορευτική παράδοση που έχει επιβιώσει, υλικό από παλιές φωτογραφίες και πλήρη καταγραφή γενεαλογικών δέντρων. Παράδειγμα προς μίμηση είναι τα βιβλία του Σάββα Παπαδόπουλου για το Μαυρόβατο Δράμας και το Καρακούρτ του Καρς (από όπου ήρθαν στο Μαυρόβατο). Υπάρχει σ΄αυτά πλήρης καταγραφή των τραγουδιών, παροιμιών, αινιγμάτων, εθίμων, νανουρισμάτων, χορών κτλ. με ταυτόχρονη παράθεση σχετικών χαρτών, φωτογραφιών και σκίτσων από αντικείμενα της παραδοσιακής ζωής. Αν κατά καιρούς οι ερευνητές παρέθεταν και μονογραφίες από τον τόπο τους, θα είχαν επιβιώσει πολλαπλάσια στοιχεία της Παράδοσής μας. Δεν είναι τυχαίο που τη μέθοδο αυτή ακολούθησε και ο Γεώργιος Κανδηλάπτης για την Αργυρούπολη, ο Στάθης Αθανασιάδης για τη Σάντα, ο Γεώργιος Ζερζελίδης για την Άνω Ματσούκα και τη Ζάβερα, ο Δημήτριος Παπαδόπουλος για το Σταυρίν, ο Ελευθέριος Ελευθεριάδης για τη Λαραχανή. Υποθέτω πως είχαν πλήρη συνείδηση της συμβολής τους, καθώς υπήρχε από τότε η ανησυχία της απώλειας της παράδοσης αλλά και της μνήμης της «πατρίδας», γενικότερα.

Η επαφή με το σημερινό Πόντο δίνει το έναυσμα για εκτενείς καταγραφές μιας Παράδοσης που παρέμεινε στον τόπο της. Δεν είναι όλα τόσο «φολκλόρ» όσο φαίνονται ή όσο θέλουν να μας τα παρουσιάζουν. Ιδιαίτερα ο ορεινός Πόντος είναι μια αστείρευτη πηγή για κάθε ενδιαφερόμενο μελετητή. Ειδικές καταγραφές στον Πόντο πραγματοποίησε από τη δεκαετία του ΄80 ο Στάθης Ευσταθιάδης. Κατέγραψε ανθρώπους συνομήλικους με την πρώτη γενιά προσφύγων στην Ελλάδα, γυναίκες να μοιρολογούν αγαπημένα τους πρόσωπα, παιδιά να μοιρολογούν την αγελάδα τους που έπεσε στο γκρεμό. Στον Πόντο υπάρχει το πλεονέκτημα, σε σχέση με τον ελλαδικό χώρο, να υπάρχει ακόμη σε μεγάλη έκταση κτηνοτροφική ζωή και συνθήκες προβιομηχανικής κοινωνίας. Συνεπώς, η «παράδοση» υφίσταται ακόμη στην καθημερινότητα της ζωής ως χρηστική και όχι ως αναπαράσταση.